Z tego powodu od lipca 2014 roku Stowarzyszenie na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji NASZ BOCIAN, na podstawie Art. 61 Konstytucji RP, walczy by wydobyć od Ministra Zdrowia informację, jaką rzeczywistą skuteczność w leczeniu metodą in vitro mają ośrodki realizujące Program refundacyjny, zwane Realizatorami. Niestety bezskutecznie...
[size=120]Kto leczy na poziomie ok. 10% skuteczności in vitro?[/size]
Wiosną 2014 roku, podczas posiedzenia Rady Programowej Programu Leczenia Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 – 2016, przedstawiono członkom Rady podsumowanie z realizacji Programu, z którego wynikało, iż najniższa skuteczność Realizatora w przeliczeniu ciąż na transfer zarodka oscylowała wokół 10%, najwyższa zaś wynosiła ponad 40%. Pacjenci leczący się u tych Realizatorów do dziś nie są świadomi tej sytuacji i nie wiedzą, do którego z tych Realizatorów trafili. Opinii publicznej przedstawiono jedynie informację o średniej (tj. zsumowanej) skuteczności wszystkich 26 Realizatorów, która wyniosła w owym czasie 29%.
O wyborze Realizatora decyduje więc przypadek, poczta pantoflowa, osobiste preferencje, a powinny decydować pełne informacje, na podstawie których pacjenci mogą podjąć świadomą decyzję dotyczącą zwiększenia lub zmniejszenia ich szansy na rodzicielstwo. Program realizowany jest ze środków publicznych, więc brak jawności w zakresie skuteczności Realizatorów Programu godzi również w interes społeczny.
Dlatego podjęliśmy w Stowarzyszeniu Nasz Bocian decyzję o zawnioskowaniu do Ministerstwa Zdrowia o informację publiczną.
[size=120]Jakie kroki podjęliśmy?[/size]
Lipiec 2014
24 lipca 2014 roku kierujemy do Ministerstwa pierwszy wniosek o dostęp do informacji publicznej. Wnosimy o podanie informacji o skuteczności indywidualnej Realizatorów w odniesieniu do transferów zarodków w ramach zapłodnienia pozaustrojowego in vitro w cyklach bez kriokonserwacji (bez mrożonych zarodków). Minister Zdrowia nie odpowiada.
Wrzesień 2014
2 września 2014 roku kierujemy do Ministra Zdrowia wezwanie do wykonania wniosku z dnia 24 lipca 2014 roku i w dniu 12 września 2014 roku otrzymujemy odpowiedź, iż „nie jest możliwe wyodrębnienie z raportu cykli bez kriokonserwacji”.
Odpowiedź Ministra Zdrowia zawiera również informację, iż „zostały stwierdzone problemy wpływające na jakość raportów pozyskiwanych z Rejestru” i że w związku z tym „przekazane informacje o skuteczności leczenia mogłyby być nieprawdziwe”. Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia zapewnia jednak, że „zostało zlecone przeanalizowanie źródła problemów występujących w raportach oraz ich rozwiązanie. Przekazanie informacji o skuteczności leczenia będzie możliwe po usunięciu przyczyny wspomnianych problemów wpływających na wiarygodność uzyskiwanych informacji”.
Czekamy zatem. Czekamy i czekamy, aż w marcu przestajemy czekać, ponieważ pacjenci dalej nie wiedzą, u kogo się będą mogli leczyć skutecznie, a u kogo mniej skutecznie.
Marzec 2015
02 marca 2015 roku składamy ponownie ustny wniosek o informację publiczną podczas posiedzenia Rady Programowej Narodowego Programu Leczenia Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 – 2016 oraz wniosek pisemny w dniu 06 marca 2015 roku. Tym razem prosimy o podanie skuteczności wszystkich cykli, również tych z kriokonserwacją zarodków, skoro ich wyodrębnienie stanowi problem dla Ministerstwa.
Jednocześnie 2 marca i 27 marca 2015 roku Ministerstwo Zdrowia przyznaje kolejne środki finansowe Realizatorom: odpowiednio 85 705 482,50 zł w ogłoszeniu z 2 marca 2015 roku, zwiększone do 85 877 022,50 zł w ogłoszeniu z dnia 27 marca 2015 roku.
Mijają dni, mija ustawowe 14 dni, które Ministerstwo ma na odpowiedź. Odpowiedzi brak. Nastaje kwiecień.
Kwiecień 2015 (czyli kto zorganizuje zbiórkę publiczną na statystyka w Ministerstwie Zdrowia?)
3 kwietnia 2015 roku otrzymujemy od Ministra Zdrowia odpowiedź informującą, iż „w związku z koniecznością weryfikacji prawidłowości wprowadzanych danych” (znowu?) nie może udzielić nam odpowiedzi. Informacje zostaną nam jednak przesłane do 29 kwietnia 2015 roku. Z powyższego wynika, iż Program był kontynuowany ze środków publicznych pomimo braku zweryfikowania przez Ministerstwo Zdrowia prawidłowości danych wprowadzanych przez Realizatorów do rejestru do dnia 01 lutego 2015 roku, a więc bez ewaluacji skuteczności każdego z Realizatorów. Tym samym pacjenci dalej są kierowani do Realizatorów, których skuteczności leczenia nie zweryfikowano.
29 kwietnia 2015 roku otrzymujemy kolejne pismo od Ministra Zdrowia. Otwieramy list przekonani, że informacja wreszcie nadeszła i będziemy mogli w końcu ujawnić pacjentom, jaką skuteczność mają ich Realizatorzy. Niestety, pismo informuje, że – zgadnijcie - „w związku z przedłużeniem procesu weryfikacji danych od Realizatorów, wniosek o informację publiczną zostanie zrealizowany do 11 maja 2015 roku”.
Maj 2015
Do dnia dzisiejszego tj. 22 maja nie otrzymaliśmy od Ministerstwa Zdrowia wnioskowanych informacji pomimo dziewięciu miesięcy upominania się o informację publiczną, pomimo kontynuacji Programu i dalszego dofinansowywania go ze środków publicznych.
W dniu 21 maja 2015 roku skierowaliśmy więc wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze skargą na bezczynność Ministerstwa Zdrowia. W skardze zwracamy się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o:
1. Zobowiązanie Ministra Zdrowia do wykonania wniosku z 06 marca 2015 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt organowi,
2. Zasądzenie na naszą rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych,
3. Stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
4. Wymierzenie organowi grzywny.
Dlaczego Ministerstwo Zdrowia nie chce ujawnić danych: z powodu faktycznego braku weryfikacji skuteczności Realizatorów? Jeśli tak – dlaczego wobec tego dalej są dysponowane pieniądze publiczne na Program, którego jednostkowych rezultatów przez dwa lata nie opracowano i nie pokazano pacjentom oraz opinii publicznej? A może sytuacja wynika z przekonania Ministerstwa Zdrowia, iż pacjentom nie należy się wiedza o ich realnych szansach na skuteczne leczenie u konkretnego Realizatora i rezultacie urodzenie dziecka?
Zgodnie z Programem każda para ma jedynie trzy szanse na podejście do refundowanego in vitro. Państwo powinno więc czynić wysiłek na rzecz umożliwienia pacjentom jak najlepszego wykorzystania tych trzech szans i chronić pacjentów przed podejmowaniem decyzji opartej na braku rzetelnych informacji. Dzieje się jednak dokładnie odwrotnie.
[center]***[/center]
[center]
Treść skargi:[/center]
Warszawa, dnia 21 maja 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie
za pośrednictwem
Ministra Zdrowia
Skarżące:
Stowarzyszenie na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji NASZ BOCIAN
ul Południowa 30/6 m.4
04-789 Warszawa
Organ administracji:
Minister Zdrowia
ul. Miodowa 15.
00-952 Warszawa
[center][size=120]SKARGA
na bezczynność Ministra Zdrowia[/size][/center]
Działając w imieniu Stowarzyszenia na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji NASZ BOCIAN, na podstawie art. 3 § 2 pkt. 8 i art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosimy skargę na bezczynność Ministra Zdrowia w zakresie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
Zarzucając naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 ust. 1, art. 2, art. 6 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej przez nieudzielenie informacji publicznej, wnosimy o:
1. Zobowiązanie Ministra Zdrowia do wykonania wniosku z 06 marca 2015 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt organowi,
2. Zasądzenie na naszą rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych,
3. Stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
4. Wymierzenie organowi grzywny.
[center]UZASADNIENIE[/center]
I. Stan faktyczny.
Stowarzyszenie NASZ BOCIAN zwróciło się do Ministra Zdrowia z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej procentowej skuteczności leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego in vitro (mierzonej jako odsetek ciąż klinicznych tj. potwierdzonych wykryciem echa serca płodu) w stosunku do wszystkich cykli IVF wykonanych przez każdego z Realizatorów ministerialnego Programu Leczenia Niepłodności i zakończonych transferem zarodka/ów, przeprowadzonych w okresie od 1 lipca 2013 roku do 1 lutego 2015 roku i zgłoszonych do Rejestru prowadzonego przez Ministerstwo Zdrowia.
Ponadto wnosiliśmy o podanie takiej informacji dla każdego Realizatora osobno, z wymienieniem nazw Realizatorów i z przypisaniem do nich osiągniętej liczby ciąż klinicznych, jakie każdy Realizator zgłosił do Rejestru, oraz informacją, jaki ta liczba stanowi procent w stosunku do wszystkich cykli IVF wykonanych przez Realizatora w ramach Programu w podanym okresie.
Powodem zawnioskowania o informację publiczną w tym względzie był brak transparentnych informacji udzielanych pacjentom, którzy od 1 lipca 2013 roku (data rozpoczęcia realizacji Programu Leczenia Niepłodności) ani razu nie otrzymali od Ministra Zdrowia informacji o tym, jaką skuteczność osiągają indywidualnie Realizatorzy Programu. Jednocześnie z danych przedstawionych wiosną 2014 roku Radzie Programowej Programu Leczenia Niepłodności przy Ministerstwie Zdrowia wynikało, iż najniższa skuteczność pojedynczego Realizatora po 11 miesiącach realizacji Programu wyniosła zaledwie 8% w przeliczeniu na cykl, a najwyższa – ponad 40%. Biorąc pod uwagę fakt realizowania Programu ze środków publicznych oraz okoliczność, iż każdy zakwalifikowany do Programu pacjent ma prawo do ograniczonej liczby cykli, brak jawności w zakresie skuteczności Realizatorów Programu należy uznać za godzącą w interes społeczny i uniemożliwiającą podejmowanie przez pacjentów świadomych wyborów opartych na pełnych informacjach o skuteczności wybranego przez nich Realizatora. Opinii publicznej przedstawiono jedynie informację o średniej (tj. zsumowanej) skuteczności wszystkich 26 Realizatorów, która wyniosła w owym czasie 29%.
Wniosek o podanie informacji publicznej we wspomnianym zakresie został ponadto złożony również ustnie w 2 marca 2015 roku podczas posiedzenia Rady Programowej Narodowego Programu Leczenia Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 – 2016, a wnioskodawczynią była Anna Krawczak i złożyła wniosek w imieniu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN.
Dowód: wniosek z dnia 6 marca 2015 roku
3 kwietnia 2015 roku otrzymaliśmy odpowiedź od Ministra Zdrowia informującą, iż w związku z koniecznością weryfikacji prawidłowości wprowadzanych danych, informacje w przedmiotowym zakresie zostaną przesłane do 29 kwietnia 2015 roku. Zwracamy uwagę, iż Ministerstwo Zdrowia udzieliło odpowiedzi w terminie 23 dni od dnia złożenia wniosku pisemnego i w terminie 26 dni od złożenia wniosku ustnego, przekraczając ustawowy termin odpowiedzi w ciągu 14 dni.
Jednocześnie zwracamy uwagę, iż pomimo stwierdzonego w odpowiedzi braku „weryfikacji prawidłowości danych” Ministerstwo Zdrowia 2 marca i 27 marca 2015 roku kontynuowało Program przyznając środki finansowe Realizatorom: odpowiednio 85 705 482,50 zł w ogłoszeniu z 2 marca 2015 roku, zwiększone do 85 877 022,50 zł w ogłoszeniu z dnia 27 marca 2015 roku. Należy zatem wywnioskować z powyższego, iż Program był kontynuowany ze środków publicznych pomimo braku zweryfikowania przez Ministerstwo Zdrowia prawidłowości danych wprowadzanych przez Realizatorów do rejestru do dnia 01 lutego 2015 roku, a więc bez ewaluacji skuteczności każdego z Realizatorów.
Dowód: odpowiedź Ministra Zdrowia z dnia 3 kwietnia 2015 roku, znak MD-L.052.1.2015
W dniu 29 kwietnia 2015 roku, wskazanym w piśmie z 3 kwietnia 2015 roku przez Ministra Zdrowia jako termin udzielenia wnioskowanej informacji publicznej, Stowarzyszenie NASZ BOCIAN otrzymało kolejne pismo od Ministra Zdrowia informujące, iż w związku z przedłużeniem procesu weryfikacji danych od Realizatorów, wniosek o informację publiczną zostanie zrealizowany do 11 maja 2015 roku.
Tym samym czas realizacji wniosku o informację publiczną z 6 marca 2015 roku wyniósł 77 dni licząc do dnia 21 maja 2015 roku czyli daty złożenia niniejszej skargi, przekraczając tym samym maksymalny termin udzielenia odpowiedzi, czyli dwa miesiące od daty wpłynięcia wniosku. Jednocześnie w terminie wskazanym przez Ministra Zdrowia jako termin udzielenia odpowiedzi na wniosek (11 maja 2015 roku) nie otrzymaliśmy wnioskowanych informacji.
Dowód: odpowiedź Ministra Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2015 roku, znak MD-L.052.1.2015
Podnosimy, iż wniosek o udzielenie informacji publicznej z 6 marca 2015 roku nie był pierwszym wnioskiem dotyczącym udostępnienia informacji publicznej we wskazanym zakresie, który skierowaliśmy do Ministra Zdrowia. Pierwszym skierowanym przez nas wnioskiem był wniosek z 24 lipca 2014 roku, który zawierał wniosek o podanie informacji o skuteczności indywidualnej Realizatorów w odniesieniu do transferów zarodków w ramach zapłodnienia pozaustrojowego in vitro w cyklach bez kriokonserwacji. Minister Zdrowia nie udzielił również odpowiedzi na ten wniosek, wskutek czego 2 września 2014 roku skierowaliśmy do Ministra Zdrowia wezwanie do wykonania wniosku z dnia 24 lipca 2014 roku i otrzymaliśmy w dniu 12 września 2015 roku odpowiedź, iż nie jest możliwe wyodrębnienie z raportu cykli bez kriokonserwacji.
Odpowiedź Ministra Zdrowia zawierała jednak informację o tym, iż już w tamtym okresie (wrzesień 2014 roku) zostały „stwierdzone problemy wpływające na jakość raportów pozyskiwanych z Rejestru” i że w związku z tym „przekazane informacje o skuteczności leczenia mogłyby być nieprawdziwe”, jak również w odpowiedzi poinformowano nas, iż „Zostało zlecone przeanalizowanie źródła problemów występujących w raportach oraz ich rozwiązanie. Przekazanie informacji o skuteczności leczenia będzie możliwe po usunięciu przyczyny wspomnianych problemów wpływających na wiarygodność uzyskiwanych informacji”, co nie nastąpiło w ciągu kolejnych dziewięciu miesięcy i wniosek o informację publiczną dla środowiska pacjenckiego nadal nie został zrealizowany pomimo kontynuacji Programu i dalszego dofinansowywania go ze środków publicznych.
Dowody:
- wniosek o informację publiczną z dnia 24 lipca 2014 roku
- wezwanie do wykonania wniosku o informację publiczną z dnia 02 września 2014 roku
- odpowiedź Ministra Zdrowia z dnia 12 września 2014 roku, znak MZ-MD-L-404-5671-3/BO/14
II. Ocena prawna działania organu.
Nie podlega wątpliwości, iż Minister Zdrowia jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Zatem spełniony jest zakres podmiotowy ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Również, czego nie zakwestionował Minister Zdrowia spełniony jest zakres przedmiotowy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wskazuje również na to pismo z 3 kwietnia 2015 r., którym Minister przedłużył termin do wykonania wniosku. Zgodnie z treścią art. 13 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej w przypadku gdy podmiot zobowiązany przedłuża na tej podstawie termin to może to zrobić wyłącznie w sytuacji jakiej zamierza udostępnić informacje, a nie zamierza po przedłużeniu terminu poinformować, iż wnioskowana informacja nie stanowi informacji publicznej: Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku - zob. M. Chmaj, P. Szustakiewicz, Ustawa o dostępie do informacji publicznej, Komentarz, C. H. Beck 2010, str. 148: Jednak w tym wypadku należy pamiętać, iż "również w zakresie zawiadomień dotyczących ustaleń wykluczających zasadność stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej w zakresie udostępnienia informacji publicznej adresat wniosku musi dochować wymogu poinformowania wnioskodawcy bez zbędnej zwłoki (a contrario art. 13 ust. 1)" (zob. M. Jabłoński, Udostępnianie, s. 185). Stosowanie ustawy o dostępie do informacji publicznej, w tym procedury przedłużenia terminu do wykonania wniosku, może zachodzić wyłącznie przy spełnieniu zakresu przedmiotowego ustawy.
Nadto informacje wnioskowane są związane z podstawową działalnością Ministra Zdrowia i są niezbędne do wykonywania przypisanych do organu zadań. Zatem stanowią informację o działalności podmiotu zobowiązanego zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP. Zakres prawa do informacji został określony właśnie w art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzecznictwo oraz doktryna wskazują, iż definicja ta powinna być rozumiana szeroko. W wyroku NSA (sygn. akt I OSK 2118/11) twierdzi, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do szeroko rozumianych władz publicznych oraz wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2006 r. o sygn. akt I OSK 123/06, wyrok z dnia 29 lutego 2012 r. o sygn. akt I OSK 2215/11). Wyrok NSA (sygn. akt I OSK 1516/11) dodaje: Informację publiczną stanowi więc treść dokumentów urzędowych czy wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą.
Europejski Trybunał Praw Człowieka wyraźnie wskazał, na gruncie art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, że prawo do informacji publicznej jest prawem człowieka. W orzeczeniu w sprawie Gillberg v. Sweden [GC] (nr 41723/06, § 74, 3 kwietnia 2012) Trybunał stwierdził, że prawo do otrzymywania i przekazywania informacji w sposób oczywisty stanowi część prawa do wolności wyrażania opinii, zgodnie z art. 10. To prawo zasadniczo zakazuje Rządowi ograniczania dostępu do informacji, które inni chcą lub mogą być skłonni udostępnić (zob. np. Leander v. Sweden, 26 marca 1987, § 74, Seria A nr 116, oraz Gaskin v. the United Kingdom, 7 lipca 1989, § 52, Seria A nr 160).
Uzasadniając wniosek o stwierdzenie, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz wymierzeniem grzywny wskazujemy, iż Minister Zdrowia do dnia złożenia skargi przekroczył zarówno termin wskazany w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej jak i maksymalny termin wyrażony ust. 2 tegoż artykułu. Nie sposób ocenić z jakich to przyczyn nastąpiło w rzeczywistości przedłużenie pierwotnego terminu, a następnie de facto brak wykonania wniosku.
W opisie stanu faktycznego wskazaliśmy również, iż wnioski będące przedmiotem niniejszej skargi były składne uprzednio. Żaden z tych wniosków nie został w całości rozpoznany. Ustawa o dostępie do informacji publicznej gwarantuje szybkie postępowanie w celu realizacji prawa do informacji publicznej. Naszym zdaniem w tej sprawie zachodzą przesłanki, aby na przyszłość zdyscyplinować Ministra Zdrowia wymierzając grzywnę związaną z bezczynnością.
Anna Krawczak
Przewodnicząca zarządu Stowarzyszenia na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji NASZ BOCIAN
Barbara Szczerba
Wiceprzewodnicząca zarządu Stowarzyszenia na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji NASZ BOCIAN
Załączniki:
1. Dowody wymienione w skardze,
2. Odpis skargi wraz z dowodami.