Debata o refundacji in vitro: Powrót nadziei dla par zmagających się z niepłodnością
1 czerwca 2024 roku ponownie weszła w życie refundacja procedur in vitro z budżetu państwa, kończąc tym samym ośmioletnią przerwę. To znaczące wydarzenie stało się okazją do zorganizowania debaty, której celem było omówienie nowego programu refundacyjnego oraz wyzwań i perspektyw leczenia niepłodności w Polsce. Debata odbyła się 5 czerwca 2024 r. w ramach międzynarodowej konferencji “Priorities and Challenges in Polish and European Drug Policy”.
Debata zgromadziła różnorodnych ekspertów, w tym przedstawicieli organizacji pacjentów, lekarzy specjalistów, psychologów oraz prawników. Moderatorką spotkania była Agata Misiurewicz-Gabi, która przywitała uczestników i przypomniała o głównym celu programu – zapewnieniu równego dostępu do metody in vitro dla wszystkich par zmagających się z niepłodnością.
Statystyki i potrzeby
Podczas debaty omówiono aktualne statystyki dotyczące leczenia niepłodności w Polsce. Zaprezentowano Europejski Atlas Polityki Dostępu do Leczenia Niepłodności, który umieścił Polskę wśród krajów o najgorszym dostępie do takich usług, obok Albanii, Armenii i Irlandii. Brak refundacji in vitro oraz niewystarczająca edukacja zdrowotna to główne przyczyny takiej sytuacji. Przypomniano również, że podczas wcześniejszej refundacji (2013-2016) dzięki programowi urodziło się w Polsce ponad 22 tysiące dzieci.
Kryteria i przygotowanie programu
Profesor Rafał Kurzawa omówił szczegóły dotyczące nowego programu refundacyjnego. Podkreślił, że kryteria włączenia są szerokie i nie ograniczają dostępu parom z niską rezerwą jajnikową. Program pozwala na korzystanie z procedur in vitro dla kobiet do 42. roku życia, co jest korzystnym rozwiązaniem w porównaniu do innych krajów, gdzie granica wieku jest często niższa. Kurzawa zaznaczył również, że polskie kliniki są dobrze przygotowane do realizacji programu, dysponując wykwalifikowaną kadrą i nowoczesnym sprzętem.
Onkopłodność
Jednym z ważnych tematów poruszanych w debacie była onkopłodność, czyli zabezpieczenie gamet pacjentów przed leczeniem onkologicznym. Profesor Robert Spaczyński podkreślił znaczenie współpracy między specjalistami medycyny rozrodu a lekarzami onkologami, aby zapewnić pacjentom możliwość zachowania płodności. Program ten ma być dostępny dla pacjentów od momentu dojrzewania do 40. roku życia dla kobiet i 45. roku życia dla mężczyzn.
Wsparcie psychologiczne
Psycholożka Dorota Minta zwróciła uwagę na potrzebę systematycznego wsparcia psychologicznego dla pacjentów przechodzących przez procedury in vitro. Zaznaczyła, że osoby te często doświadczają traumatycznych przeżyć związanych z niepowodzeniami w staraniach o dziecko, co zwiększa ryzyko stanów lękowych i depresyjnych. Minta podkreśliła, że wsparcie psychologiczne zwiększa skuteczność procedur in vitro oraz poprawia jakość życia pacjentów.
Zmiany prawne i polityczne
Mecenas Michał Modro podkreślił potrzebę dostosowania przepisów prawnych do aktualnych wyzwań leczenia niepłodności oraz konieczność edukacji społecznej w celu przeciwdziałania stygmatyzacji dzieci urodzonych dzięki in vitro. Zaznaczył, że prawo nie zawsze nadąża za dynamicznie zmieniającymi się realiami medycyny, co wymaga stałej ewaluacji i aktualizacji przepisów.
Rejestr In Vitro
Dyskutowano również o konieczności wprowadzenia rejestru procedur in vitro, który miałby na celu monitorowanie jakości leczenia i zapewnienie bezpieczeństwa pacjentów. Profesor Rafał Kurzawa podkreślił, że rejestr jest narzędziem kontroli bezpieczeństwa leczenia i niezbędnym elementem w systemie opieki zdrowotnej.
Potrzeba dalszej edukacji i diagnostyki
Marta Górna, przewodnicząca Stowarzyszenia na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji "Nasz Bocian", zaznaczyła, że mimo wprowadzenia refundacji, nadal potrzebna jest lepsza edukacja oraz dostęp do diagnostyki. Podkreśliła, że edukacja społeczeństwa i świadomość dotycząca płodności są kluczowe dla zmiany podejścia do leczenia niepłodności.
Diagnostyka preimplantacyjna i edukacja
Profesor Krzysztof Łukaszuk wyraził swoje zadowolenie z programu, ale wskazał na kilka istotnych braków. Podkreślił, że diagnostyka preimplantacyjna, która jest kluczowa dla osób z chorobami genetycznymi, powinna być częścią programu. Dodał, że bez tej diagnostyki rodzą się dzieci z poważnymi chorobami, co generuje ogromne koszty leczenia, przewyższające budżet programu in vitro. Łukaszuk zwrócił również uwagę na konieczność mrożenia tkanki jajnika, co jest istotne dla pacjentów onkologicznych. Wskazał, że brak edukacji na temat płodności jest poważnym problemem i podkreślił znaczenie zmiany myślenia społeczeństwa na temat planowania rodziny.
Zmiany refundacji leków
Pani Aleksandra Saniewska-Kilim, naczelniczka Wydziału Zdrowia Rodziny w Departamencie Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia, omówiła nadchodzące zmiany na liście refundowanych leków. Zaznaczyła, że nowa lista, która wejdzie w życie 1 lipca, będzie dostosowana do założeń programu in vitro, eliminując niezgodności w obecnych kryteriach refundacji. Podkreśliła, że współpraca z ekspertami i szybka reakcja ministerstwa pozwoliły na stworzenie wniosku o zmianę zasad refundacji, co pozwoli pacjentom na korzystanie z leków zgodnie z założeniami programowymi.
Podsumowanie
Debata zakończyła się podkreśleniem znaczenia promocji programu refundacji in vitro, edukacji społeczeństwa oraz dalszych działań legislacyjnych. Eksperci zgodzili się, że program ten jest krokiem w dobrym kierunku, ale potrzebne są kolejne działania, aby kompleksowo wspierać osoby zmagające się z niepłodnością.
W Polsce pierwsze dziecko urodzone dzięki metodzie in vitro przyszło na świat w 1987 roku. Dziś, dzięki ponownemu wprowadzeniu refundacji, kolejne pary mają szansę spełnić swoje marzenia o rodzicielstwie.