Zapłodnienie in vitro (IVF) stanowi obecnie najskuteczniejszą metodę leczenia niepłodności. Kluczowym etapem tej procedury jest transfer zarodka, który polega na umieszczeniu wytworzonego w laboratorium embrionu w jamie macicy pacjentki. Aktualnie preferowanym dniem transferu zarodka pozostaje piąta doba jego hodowli (tzw. cykl z transferem „na świeżo”), chociaż zależy to od oceny morfologicznej oraz tempa rozwoju zarodka. Alternatywą dla ET (cyklu świeżego) jest kriokonserwacja embrionów, czyli zamrażanie zarodków, co umożliwia ich długoterminowe przechowywanie w ciekłym azocie lub jego oparach. Kriotransfer (KET), polegający na transferze uprzednio zamrożonych i rozmrożonych w odpowiednim momencie zarodków, pozwala na ich wykorzystanie, gdy organizm pacjentki jest optymalnie przygotowany do ich implantacji.
Decyzja o wyborze między świeżym a mrożonym transferem zarodków zależy od wielu czynników, w tym zdrowia pacjentki, reakcji na stymulację hormonalną oraz wcześniejszych doświadczeń z IVF. Obie metody mają swoje miejsce w medycynie reprodukcyjnej i są stosowane w zależności od indywidualnych potrzeb pacjentek, zawsze po konsultacji z lekarzem.
Kriokonserwacja - na czym to polega?
25 lipca 1978 roku na świat przyszła Louise Joy Brown — pierwsze dziecko poczęte metodą in vitro. Już sześć lat później w Australii przyszła na świat Zoey Leyland, pierwsze dziecko z zamrożonego zarodka. Kriokonserwacja jest zatem dobrze ugruntowaną metodą w in vitro od wielu lat. Media regularnie donoszą o dzieciach, które urodziły się z zarodków zamrożonych wiele lat wcześniej. W 2022 roku w USA na świat przyszły „najstarsze dzieci świata” — bliźnięta urodzone w wyniku zapłodnienia in vitro 30 lat po zamrożeniu ich embrionów. Możliwości technik kriokonserwacji nieustannie się rozwijają.
Do pewnego czasu procedura ta była głównie realizowana metodą powolnego schładzania (ang. slow-freezing). Obecnie najskuteczniejszą i preferowaną metodą jest witryfikacja, czyli „zeszklenie” wody w zarodku, co pozwala w niemal doskonały sposób przygotować zarodki do bezpiecznego przechowywania w ciekłym azocie. Stosowane tu ochronnie różne rodzaje substancji krioprotektyjnych zapobiegają tworzeniu się zabójczych dla komórek zarodka kryształków lodu, które mogłyby uszkodzić embriony; bazują one m.in. na cukrach (sacharoza) wysysających w naturalny sposób wodę z komórek.
Witryfikacja jest bezdyskusyjnie jednym z kluczowych elementów klinicznego leczenia niepłodności i solidną technologią popartą dekadami badań naukowych. Przywołana forma krioprezerwacji stała się ugruntowaną i rutynowo dziś stosowaną procedurą, która umożliwiła istotne rozszerzenie strategii terapeutycznych w przypadku stosowania zapłodnienia in vitro w leczeniu niepłodności.
Zarodki poddane witryfikacji mogą być przechowywane przez chwilę lub wiele, wiele lat bez wpływu na ich jakość ani na dalsze procedury in vitro.
Świeże a mrożone zarodki – co mówią badania?
Transfer świeżych zarodków jest standardem w IVF od momentu wprowadzenia tej metody. Zaletą tego podejścia jest możliwość przeprowadzenia całej procedury w jednym cyklu IVF, co skraca czas oczekiwania na ciążę i eliminuje dodatkowe procedury medyczne związane z krioprezerwacją. Problem może stanowić jednak pełna gotowość morfologiczna i hormonalna endometrium do przyjęcia zarodka (jego implantacji), która może być zaburzona przez stymulację jajników poprzedzającą punkcję jajników (OPU) i pozyskanie kohorty komórek jajowych.
Początkowo sądzono, że IVF z użyciem świeżych zarodków będzie skuteczniejsze, a kriokonserwacja może powodować uszkodzenia zarodków. Jednak badania porównujące efektywność zabiegów in vitro wykazały, że skuteczność obu metod jest porównywalna w zakresie wywoływanych ciąż. Udoskonalenie technik mrożenia umożliwiło bezpieczne przechowywanie zarodków w ciekłym azocie.
Zaimplementowanie zaktualizowanych procedur witryfikacji, które są całkowicie bezpieczne dla zarodków, doprowadziło do braku istotnych statystycznie różnic między strategią transferu „na świeżo” (ET) a transferem zarodków rozmrażanych (KET).
Wiele badań naukowych dostrzega korzyści związane z KET, takie jak:
- Optymalne przygotowanie endometrium do implantacji, wolne od wpływu leków hormonalnych po punkcji jajników, co jest korzystne dla pacjentek z PCOS czy ryzykiem wystąpienia zespółu hiperstymulacji jajników (OHSS).
- Czas na przeprowadzanie badań genetycznych zarodków (PGT-A) w celu wyboru embrionu z największym potencjałem na zdrową ciążę.
Podsumowanie
Decyzja o wyborze między transferem w świeżym cyklu a mrożonym podejmowana jest indywidualnie, w zależności od stanu zdrowia pacjentki, jej wieku oraz wyników wcześniejszych prób IVF. Zarówno jedna, jak i druga strategia ma więcej zalet niż wad.
ET
Zalety:
- Krótszy czas oczekiwania na ciążę.
- Możliwość przeprowadzenia procedury w jednym cyklu IVF.
- Brak konieczności narażania zarodków na substancje krioprotekcyjne.
Wady:
- Potencjalny negatywny wpływ hormonów na gotowość implantacyjną endometrium macicy.
- Zwiększone ryzyko hiperstymulacji jajników po punkcji (OHSS) mające szkodliwy wpływa na okno implantacji.
KET
Zalety:
- Czas na optymalne przygotowanie endometrium do implantacji.
- Możliwość leczenia po OHSS lub czas na terapię medyczną, np. onkologiczną.
- Możliwość przeprowadzenia preimplantacyjnych badań genetycznych zarodków.
Wady:
- Dłuższy czas oczekiwania na zajście w ciążę.
- Minimalne ryzyko uszkodzenia zarodka podczas witryfikacji, szczególnie w przypadku zarodków z trzeciego dnia (ośmiokomórkowych).
Autorem artykułu jest dr n. biol. Wojciech Sierka
Starszy Embriolog Kliniczny ESHRE z kliniki Gyncentrum Polska
Zobacz też:
