Jakie są powiązania endometriozy z chorobami autoimmunologicznymi, zespołem jelita drażliwego, adenomiozą czy nowotworami?
Czym jest endometrioza?
Endometrioza to choroba, której istotą jest występowanie tkanki podobnej do błony śluzowej macicy (endometrium) poza jej naturalnym miejscem występowania czyli wnętrzem jamy macicy. Choroba zwykle związana jest z toczącym się procesem zapalnym.
Endometrioza jest chorobą o długotrwałym przebiegu związaną z licznymi objawami, które nie muszą występować jednocześnie. Choć głównie kojarzona jest z bólem, to ból tylko otwiera katalog objawów. I choć istnieje wiele teorii wyjaśniających możliwe przyczyny występowania tej choroby, żadna nie jest uznawana za pewną. Z tego samego powodu nie istnieje leczenie przyczynowe tej choroby.
Powiązania endometriozy z innymi chorobami
Od bardzo dawna szuka się i dostrzega związki endometriozy z różnymi chorobami i stanami klinicznymi. Nie zawsze choroby te mają związki przyczynowo-skutkowe. Za szczególną postać tej choroby uznaje się adenomiozę, czyli chorobę o podobnym charakterze, również polegającą na występowaniu tkanki podobnej do endometrium ale wewnątrz mięśnia macicy.
Czynniki genetyczne i rodzinne
Za czynnik ryzyka sprzyjające rozwinięciu się endometriozy uznaje się wywiad rodzinny. Endometrioza u matki oznacza siedmiokrotne większe ryzyko endometriozy u jej córek, oznacza też pięciokrotnie większe ryzyko u jej sióstr i półtorakrotnie większe u kuzynek.
Jednak jak pokazuje praktyka, nawet wśród bliźniąt “jednojajowych” nie zawsze choroba występuje u obu sióstr. Tłumaczy się to wpływem czynników epigenetycznych, czyli aktywujących lub dezaktywujących geny, a najważniejszymi z nich są wpływ środowiska i dietetyczne.
Spoglądając wstecz - u matek pacjentek z endometriozą znacznie częściej rozpoznowano endometriozę i mięśniaki macicy.
Endometrioza a historia ciąży i porodu
Szukając powiązań endometriozy z historią rodzinną możemy zauważyć też, że endometrioza występuje częściej, kiedy matka paliła papierosy będąc w ciąży, kiedy doszło do porodu przedwczesnego, ciąży powikłanej stanem przedrzucawkowym oraz u dzieci karmionych sztucznie.
Niska masa urodzeniowa, niski wskaźnik masy ciała oraz podwyższony wskaźnik masy ciała przy współistniejącej niepłodności to też czynniki ryzyka rozwinięcia się endometriozy.
Tymczasem ryzyko wystąpienia endometriozy jest mniejsze u kobiet wielodzietnych i długo karmiących piersią.
Endometrioza a choroby autoimmunologiczne
W grupie pacjentek z endometriozą częściej niż w zdrowej części populacji rozpoznaje się choroby o charakterze autoimmunologicznym.
Różne statystyki wskazują różną częstość współwystępowania tych chorób, ale do najczęściej wymienianych chorób autoimmunologicznych u pacjentek z endometriozą są toczeń układowy, zespół Sjögrena, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita i choroba Leśniowskiego-Crohna, autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, łuszczyca i choroba addisona. Celiakia u kobiet z endometriozą często przebiega skąpoobjawowo lub stwierdza się jedynie skłonność do celiakii.
Endometrioza a alergie
Znacznie częściej endometrioza współistnieje z chorobami alergicznymi, takimi jak choroby atopowe, astma oskrzelowa czy alergie pokarmowe. Nawet 60% kobiet z endometriozą cierpi na alergie, a jeśli z endometriozą współistnieją fibromialgia czy zespół chronicznego zmęczenia to alergie ma 80% z nich.
Inne ciekawe zależności
Istnieje również doniesienie, że kobiety leworęczne mają 2,5-krotnie większe ryzyko wystąpienia endometriozy, choć nie jest to związek przyczynowo-skutkowy.
Endometrioza a zespół jelita drażliwego
Trzykrotnie większe jest również ryzyko współistnienia endometriozy i zespołu jelita drażliwego, ale ze względu na brak wiarygodnych testów diagnostycznych oraz podobieństwo objawów związek ten wymaga jeszcze weryfikacji.
Endometrioza a nowotwory
Endometrioza, choć nie jest nowotworem wykazuje wiele cech podobnych do choroby nowotworowej - występuje bowiem w sposób rozproszony, ogniskami odległymi od pierwotnego oraz ma tendencję do inwazji w głąb innych tkanek.
Zauważono również zwiększoną częstość występowania chorób nowotworowych, co może mieć związek z zapalnym charakterem przebiegu endometriozy.
Wykazano związek przynajmniej 34 genów ze zwiększonym ryzykiem endometriozy, a w komórkach endometriotycznych wykryto mutacje o charakterze nowotworowym w 20% wypadków.
Pacjentki z endometriozą mają prawie dwukrotnie wyższe ryzyko rozwinięcia się raka jajnika i 40% wzrost ryzyka rozwinięcia się raka tarczycy. Ryzyko raka piersi jest nieznacznie tylko większe niż w populacji zdrowej. Ryzyko wystąpienia tych chorób w całej populacji jest jednak niskie, więc chore na endometriozę mogą podlegać rutynowej kontroli profilaktycznej, choć nie powinny jej zaniedbywać.
Endometrioza a niepłodność
Warto zauważyć, że niepłodność jest przez WHO uznana za chorobę, a będąc jednym z objawów endometriozy można wprost powiedzieć, że są to choroby ze sobą jednoznacznie powiązane. Na szczęście nie odbiera całkowicie szans na macierzyństwo.
Autorem artykułu jest lek. Kajetan Piątkowski - specjalista ginekolog-położnik, kierownik medyczny kliniki Invimed w Gdyni
Artykuł powstał dzięki płatnej współpracy z kliniką Invimed