Dla wielu par, które starają się zajść w ciążę, stymulacja owulacji może być skutecznym sposobem na osiągnięcie sukcesu. Stymulacja jajeczkowania to proces, w którym stosuje się dedykowane leki w celu pobudzenia jajników do uwalniania dojrzałej komórki jajowej. W tym artykule omówimy sposób przechowywania oraz podawania leków w formie iniekcji. Wspomnimy także o najczęstszych skutkach ubocznych oraz wyjaśnimy, dlaczego nie warto kupować leków z niepewnych źródeł.
Odpowiednie przechowywanie leków
Odpowiednie przechowywanie leków do stymulacji owulacji jest bardzo ważne, ponieważ zapobiega utracie ich właściwości. Przed zastosowaniem leku należy zapoznać się z jego ulotką. Znajdują się tam zalecenia producenta dotyczące warunków przechowywania.
Z uwagi na to, że każdy lek ma inne wskazania co do temperatury otoczenia w jakiej powinien się znajdować, niezmiernie ważne jest sprawdzenie tej informacji. Niektóre leki wymagają przechowywania w lodówce przed rozpuszczeniem/włożeniem do pena, a później należy je pozostawić w temperaturze pokojowej.
Leki do stymulacji owulacji powinny być przechowywane w miejscu niedostępnym dla światła słonecznego lub innych źródeł światła. Najlepiej trzymać je w ciemnym, suchym pojemniku lub opakowaniu.
Sposób podania leków - wykonanie zastrzyku podskórnego
Leki różnią się od siebie sposobem przygotowania - część z nich wymaga wcześniejszego rozpuszczenia, inne występują w postaci gotowych ampułkostrzykawek, a do niektórych dołączony jest pen, czyli automatyczny lub półautomatyczny wstrzykiwacz leków.
Ułatwia on dokładne i bezpieczne podanie zaleconej dawki. Do pena dołączone są jednorazowe igły, które wymienia się przed każdą iniekcją. W środku wstrzykiwacza umieszcza się specjalnie przeznaczoną do tego ampułkę z lekiem, ustawia dawkę za pomocą pokrętła, nakłada igłę i wykonuje zastrzyk. Aby mieć pewność, że cała dawka leku została podana, należy sprawdzić, czy w okienku przy podziałce pojawiło się 0. Wstrzykiwacze mogą się od siebie różnić budową i sposobem użytkowania, dlatego przed użyciem należy zapoznać się z instrukcją.
Respektując pewne zasady, podanie leków do stymulacji owulacji w iniekcji podskórnej można bez problemu wykonać samodzielnie w domu.
- Należy pamiętać, aby przed użyciem leku sprawdzić datę ważności na opakowaniu - jeśli stracił ważność, nie można go zastosować.
- Konieczne jest także upewnienie się, czy nie ma on widocznych zanieczyszczeń, zmian w konsystencji ani uszkodzonego opakowania.
- Następnym krokiem jest sprawdzenie dawki leku lub jej prawidłowe ustawienie na penie.
Warto na początku przygotować w zasięgu ręki wszystko, co jest potrzebne do wykonania zastrzyku - strzykawka, igła, gazik nasączony alkoholem lub środek do dezynfekcji skóry, plaster z opatrunkiem oraz pojemnik twardościenny (np. szklany słoik).
- Zadbaj o odpowiednią higienę, przed podaniem leku zawsze powinno się umyć ręce.
- Kolejnym istotnym krokiem jest wyznaczenie miejsca wykonania iniekcji podskórnej - zazwyczaj jest to brzuch, około 3 cm w okolicy bocznej od pępka. Należy pamiętać, aby omijać zmiany skórne, siniaki i blizny, a przy każdym podaniu zastrzyku warto zmieniać stronę – zminimalizuje to możliwość pojawienia się siniaków.
- Po wyborze odpowiedniego miejsca do wkłucia, skórę należy zdezynfekować i pozostawić do wyschnięcia.
- Następnie skórę zebrać w fałd i wkłuć w niego igłę zdecydowanym ruchem, trzymając strzykawkę pod kątem 90 stopni.
- Po podaniu leku należy powoli puścić fałd i delikatnie wyjąć igłę, a miejsce iniekcji zabezpieczyć plastrem z opatrunkiem.
Zużyte igły i inne ostre materiały należy wyrzucić do pojemnika twardościennego. Odpady te należy oddać do Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych. Warto pamiętać, że apteki i kliniki nie mają obowiązku przyjmowania zużytych igieł.
Powyższe wskazówki stanowią ogólne wytyczne, a sposób podawania leku podskórnego może się różnić w zależności od konkretnego leku - dlatego przed zastosowaniem należy zapoznać się z ulotką, a w razie dalszych wątpliwości skonsultować z lekarzem, położną, pielęgniarką lub farmaceutą.
Część leków wymaga podania drogą iniekcji domięśniowej. Ze względu na specyfikę podania, nie rekomendujemy samodzielnego wykonywania zastrzyku. Odpowiednie wyznaczenie miejsca wkłucia może stanowić problem dla osoby niewykwalifikowanej i może skutkować podaniem leku np. dożylnie lub podskórnie, co wpływa na wchłanianie substancji aktywnej. Może dojść również do uszkodzenia sąsiadujących tkanek, np. nerwu.
Skutki uboczne leków do stymulacji jajeczkowania
Podczas stosowania każdego leku, również tego do stymulacji owulacji, istnieje możliwość wystąpienia skutków ubocznych. Ważne jest, aby pamiętać, że mogą one różnić się w zależności od organizmu i nie wszyscy doświadczają ich w takim samym stopniu.
Leki stymulujące owulację prowadzą do wzrostu i dojrzewania większej liczby pęcherzyków jajnikowych. To z kolei może powodować niewielki ból lub dyskomfort w okolicy jajników.
Zmiany hormonalne mogą wpływać również na samopoczucie psychiczne. Niektóre pacjentki zgłaszają:
- zmiany nastroju,
- podatność na wahania emocjonalne,
- drażliwość,
- uczucie lęku,
- czasami zdarzają się także uderzenia gorąca.
Rzadkim, ale poważnym skutkiem ubocznym stosowania leków do stymulacji jest zespół hiperstymulacji jajników. Pierwszymi objawami hiperstymulacji są:
- szybki wzrost dolegliwości bólowych,
- szybki wzrost obwodu brzucha,
- ból w okolicach łopatek,
- duszność,
- nietolerancja wysiłku.
Ważne jest, aby w przypadku wystąpienia skutków niezwłocznie poinformować o nich lekarza, położną lub pielęgniarkę. Lekarz na wizycie monitorującej może zmodyfikować dawkowanie leków, co przyczyni się do zmniejszenia skutków ubocznych.
Dlaczego nie warto kupować leków z nieznanych źródeł
Leki pochodzące z nieznanych źródeł (fora i strony internetowe) nie mają gwarancji oryginalności, jakości i pewności odpowiedniego przechowywania, a co za tym idzie – bezpieczeństwa i skuteczności.
Istnieje wiele przypadków fałszywych produktów leczniczych na rynku, które wyglądają jak oryginalne, ale nie zawierają właściwych składników. Mogą zawierać one tańsze, gorszej jakości, bądź zanieczyszczone substancje, które nie są tak skuteczne jak oryginalne. Wszystko to rzutuje na efektywność leczenia.
Leki odkupione od innych osób mogą być uszkodzone i przez to stracić sterylność. Nie mamy również pewności czy nie zostały już otworzone lub częściowo zużyte.
Stymulacja owulacji lekami z nieznanych źródeł może nie przynosić oczekiwanych rezultatów – wzrostu i dojrzewania pęcherzyków, a ponadto może być niebezpieczna dla zdrowia. Dlatego ważne jest, aby nabywać je w aptekach stacjonarnych, aptekach internetowych lub od zaufanych dystrybutorów.
PIŚMIENNICTWO:
Adams A., Adams C., Ovarian Hyperstimulation Syndrome: A Case Report, Journal of Emergency Nursing, Vol 49, Issue 1, 2023
Ciechaniewicz W., Cybulska A., Grochans E., Łoś E., Wstrzyknięcia śródskórne, podskórne, domięśniowe i dożylne, wyd. 2, 2022, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2023
Radwan M. Zamkowska D., Wójcik D., Ziółkowski T., Stymulacja owulacji, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, Tom 2, Nr 1, 2017,
Rajtar – Cynke G. Farmakologia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2016
https://www.prawo.pl/prawo/gdzie-wyrzucac-zuzyte-strzykawki,497280.html
Autorkami artykułu są:
mgr Karolina Grabek - pielęgniarka
mgr Joanna Rożek - położna
mgr Izabela Ziółko – położna
Artykuł edukacyjny powstał dzięki płatnej współpracy z kliniką InviMed.
