W kwietniu 2026 roku zwróciłyśmy się do Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dwóch przepisów ustawy o leczeniu niepłodności. Nasz wniosek poparło 1238 osób. Dotyczył dostępu samotnych kobiet do leczenia niepłodności oraz możliwości zamrażania komórek jajowych z przyczyn innych niż medyczne. RPO nie znalazł podstaw do interwencji. Uważamy jednak, że jego odpowiedź pozostawia ważne pytania bez odpowiedzi.
O co zwróciłyśmy się do RPO?
13 kwietnia 2026 roku Stowarzyszenie Nasz Bocian złożyło wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich. Wystąpiłyśmy w imieniu własnym oraz 1238 osób, które poparły naszą petycję.
Zwróciłyśmy uwagę na dwa przepisy ustawy o leczeniu niepłodności.
Pierwszy dotyczy samotnych kobiet.
Obecne prawo pozwala korzystać z procedur medycznie wspomaganej prokreacji wyłącznie parom. Oznacza to, że samotna kobieta nie może w Polsce skorzystać z takiego leczenia tylko dlatego, że nie pozostaje w związku.
Drugi dotyczy zamrażania komórek jajowych.
W Polsce można zabezpieczyć płodność w ten sposób tylko ze wskazań medycznych, np. przed leczeniem onkologicznym. Nie można natomiast zamrozić komórek jajowych z innych powodów, np. z powodu braku partnera czy decyzji o odłożeniu rodzicielstwa.
W naszym wniosku wskazałyśmy, że przepisy mogą naruszać m.in. konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, prawo do ochrony zdrowia oraz prawo do życia prywatnego.
Zwróciłyśmy też uwagę, że w wielu krajach Unii Europejskiej samotne kobiety mają dostęp do leczenia niepłodności.
Prosiłyśmy RPO m.in. o zbadanie zgodności tych przepisów z Konstytucją oraz o podjęcie działań zmierzających do ich zmiany.
Co odpowiedział Rzecznik?
Odpowiedź otrzymałyśmy 22 lipca 2026 roku.
Rzecznik uznał, że obowiązujące ograniczenia mieszczą się w granicach swobody ustawodawcy i nie naruszają praw i wolności jednostki.
W przypadku dostępu do leczenia tylko dla par wskazał przede wszystkim na ochronę praw dziecka i założenie, że dziecko powinno przyjść na świat w pełnej rodzinie.
W części dotyczącej zamrażania komórek jajowych RPO odwołał się m.in. do zasad stosowania zapłodnienia pozaustrojowego oraz ochrony prawnej embrionu.
Ostatecznie Rzecznik nie zdecydował się na podjęcie interwencji. Wskazał, że postulaty zmian można skierować do podmiotów posiadających inicjatywę ustawodawczą.
Dlaczego odpowiedź budzi nasze wątpliwości?
Najważniejszy problem jest taki, że RPO nie odniósł się wprost do naszego zarzutu dotyczącego równego traktowania. Nie wyjaśnił, dlaczego różny dostęp do leczenia ze względu na pozostawanie lub niepozostawanie w związku nie narusza zasady równości wobec prawa.
Wątpliwości mamy także wobec argumentacji dotyczącej zamrażania komórek jajowych.
RPO powołuje się m.in. na ochronę embrionu. Tymczasem w przypadku zamrożenia niezapłodnionej komórki jajowej embrion jeszcze nie powstaje. Chcemy więc dokładnie sprawdzić, czy przywołane w odpowiedzi przepisy i orzeczenia rzeczywiście odnoszą się do sytuacji, o którą pytałyśmy.
Ten element konsultujemy z prawnikami zajmującymi się prawem medycznym i prawem Unii Europejskiej.
RPO nie odniósł się również do przedstawionych przez nas przykładów innych państw UE ani do naszego wniosku o dalsze monitorowanie sprawy.
Zwrócimy się do nowej Rzeczniczki
Odpowiedź otrzymałyśmy pod koniec kadencji dotychczasowego Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Marcina Wiącka.
Dlatego chcemy przedstawić sprawę również nowej Rzeczniczce Praw Obywatelskich Sylwii Gregorczyk-Abram i poprosić ją o ponowne przyjrzenie się naszym argumentom.
Co dalej?
Po zakończeniu konsultacji prawnych przygotujemy kolejne pismo do Rzeczniczki Praw Obywatelskich.
Sprawy nie uważamy za zamkniętą. Dostęp do leczenia niepłodności nie powinien być różnicowany bez bardzo mocnego i rzetelnego uzasadnienia. Chcemy, aby argumenty dotyczące praw kobiet, równego traktowania i dostępu do ochrony zdrowia zostały dokładnie rozpatrzone.
Będziemy informować o dalszych działaniach.