W toku diagnostyki niepłodności pacjentki często i zasadnie otrzymują skierowanie na badanie hormonów FSH i LH. Oznaczenie ich poziomu może ukierunkować dalszą diagnostykę oraz leczenie. Czasem pozwala postawić rozpoznanie hipogonadyzmu hipogonadotropowego. Czym są te hormony, jaka jest ich rola w organizmie i jak interpretujemy wyniki badań - odpowiadamy.
Czym są hormony FSH i LH?
Hormony są kluczowym czynnikiem zachowania równowagi w organizmie - nieprzypadkowo mówi się, że to one nami rządzą! W artykule znajdziesz kilka wartościowych informacji na temat hormonów FSH i LH oraz znaczenia, jakie mają dla płodności.
FSH
Przedni płat przysadki mózgowej wydziela folikulotropinę (FSH, dosłownie hormon działający na pęcherzyki) w odpowiedzi na sygnały z podwzgórza,który reguluje cykl miesiączkowy poprzez kontrole wzrostu pęcherzyków jajnikowych, w tym pęcherzyka dominującego (owulacyjnego). Bez niego pęcherzyk zawierający komórkę jajową nie rozpocznie wzrostu, a oocyt nie dojrzeje.
Poziom tego hormonu u kobiet jest zależny od cyklu miesiączkowego. Przyjmuje się, że normy dla kobiet to:
- w czasie menstruacji – 3-11 IU/I
- w fazie folikularnej (po miesiączce) – <12 IU/I
- w fazie owulacyjnej – 20-90 IU/I
- w fazie lutealnej (przed miesiączką) – <10 IU/I
- w ciąży – <0,3 IU/I
- w czasie menopauzy – 40-250 IU/I.
Z kolei u mężczyzn FSH stymuluje wzrost kanalików nasiennych, co przekłada się na produkcję plemników. Poziom hormonu powinien wynosić między 1,4 a 12 IU/I.
LH
Obok FSH, w przednim płacie przysadki mózgowej, powstaje inny hormon regulujący funkcje cyklu miesiączkowego – lutropina (LH). Dojrzewający pęcherzyk owulacyjny powoduje odpowiedz przysadki pod postacią gwałtownego wyrzutu LH około 48 godzin przed owulacja.
Poziom LH (zwanego także hormonem luteinizującym) dla kobiet również waha się w zależności od cyklu.
Normy wyglądają następująco:
- w fazie folikularnej - 1,4 - 9,6 mlU/ml
- w czasie owulacji 2,3 - 21 mlU/ml
- po menopauzie 42 - 188 mlU/ml
przy prawidłowym stosunku do FSH.
Prawidłowe stężenie LH w surowicy krwi u panów to między 1,5 a 9,2 mlU/ml. U mężczyzn hormon ten odpowiada za pobudzanie produkcji testosteronu w jądrach.
FSH i LH łącznie nazywane są gonadotropinami, czyli w dowolnym tłumaczeniu, hormonami działającymi na jajniki. Badanie poziomu hormonów FSH i LH wykonuje się z pobranej próbki krwi, nie trzeba być na czczo.
Kiedy wykonać oznaczenie poziomu LH i FSH?
Wyniki oznaczenia stężeń tych hormonów są ważną wskazówką diagnostyczną w diagnostyce niepłodności i zaburzeń miesiączkowania. Niski poziom LH oraz FSH najczęściej wynika z niewydolności przysadki mózgowej lub podwzgórza (tzw. niewydolności podwzgórzowo-przysadkowej). Może objawiać się to nieregularnymi miesiączkami, cyklami bezowulacyjnymi lub całkowitym brakiem miesiączki, brakiem owulacji.
W oznaczeniu rezerwy jajnikowej pomocne jest badanie FSH połączone z AMH - hormonem antymüllerowskim. Jeśli poziom FSH około 3 dnia cyklu wynosi więcej niż 11 mIU/mL, może to wiązać się z pogorszoną odpowiedzią na próby leczenia hormonalnego.
Jeżeli u kobiety diagnozujemy wtórny brak miesiączki, należy oznaczyć FSH i LH w najbliższym możliwym czasie.
Z kolei u panów niski poziom hormonów LH i FSH może skutkować zaburzeniami produkcji plemników, w niektórych przypadkach nieodwracalnymi.
Dlaczego poziomy FSH i LH są za niskie?
O hipogonadyzmie hipogonadotropowym mówimy, gdy znikoma aktywność hormonalna jajników (hipogonadyzm) współistnieje z niskim stężeniem gonadotropin (stąd nazwa: hipogonadotropowy).
Powody nieprawidłowych poziomów stężeń hormonów dzieli się na wrodzone i nabyte. Niektóre z nich to:
- wrodzona niedoczynność przysadki lub niewydolność podwzgórza,
- nabyta niedoczynność przysadki lub niewydolność podwzgórza (po zabiegach chirurgicznych, po zapaleniach, po krwawieniu wewnątrzczaszkowym, po urazie),
- podwyższony poziom prolaktyny w surowicy krwi (tzw. hiperprolaktynemia),
- niedożywienie,
- zaburzenia odżywania, w tym anoreksja lub bulimia,
- przyjmowanie niektórych leków,
- przewlekły lub ciężki stres, zaburzenia lękowe,
- wysiłek fizyczny o nadmiernej intensywności w przedłużającym się okresie czasu.
W przypadku objawów mogących sugerować zaburzenia hormonalne zaleca się konsultację z lekarzem zajmującym się endokrynologią ginekologiczną lub rozrodczością, który zaplanuje odpowiednie badania i zaproponuje właściwe leczenie.
Jak można poprawić poziom FSH i LH?
Choć diagnoza niewydolności podwzgórzowo-przysadkowej brzmi bardzo poważnie, to leczenie wcale nie musi być bardzo skomplikowane. Podawanie FSH i LH w formie leków w zastrzykach, może odwrócić skutki hipogonadyzmu hipogonadotropowego. Naturalne poczęcie nie jest wykluczone, gdy udaje się ustalić dawki FSH i LH do uzyskania przewidywalnej odpowiedzi narządu rodnego na podawane leki. W innych przypadkach, może być wymagane leczenie metodą zapłodnienia pozaustrojowego. Trafnie postawiona diagnoza i odpowiednio wdrożone leczenie często pozwalają osiągnąć zamierzony efekt.
Niezależnie od poziomów FSH i LH, warto pamiętać, że szybkie tempo życia oraz natłok obowiązków nie pozostają obojętne dla naszego organizmu. Ich efektem często jest stres - zarówno ten odczuwany emocjonalnie, jak i ten który wpływa fizycznie na organizm - a trudności z poczęciem dziecka dodatkowo go wzmagają. Dlatego nie należy bagatelizować higieny psychicznej dotyczącej życia codziennego, w tym odpowiedniej diety, regularnej aktywności fizycznej i odpowiedniej ilości snu.
Medycyna rozrodu może skutecznie wspomóc starania o dziecko w wielu różnych zaburzeniach. Jeśli para jest zdecydowana na powiększenie rodziny, do ciąży nie dochodzi, a poziom hormonów nie odpowiada normom, naprawdę nie ma na co czekać, trzeba po prostu ocenić sytuację z pomocą lekarza.
Autorką artykułu jest lek. Dominika Puchta – specjalista położnictwa i ginekologii, Przychodnia Lekarska nOvum
Materiał edukacyjny zrealizowany w ramach odpłatnej współpracy z firmą Merck Poland
